Kalendarz juliański

Kalendarz juliański jest systemem kalendarzowym wprowadzonym w Rzymie w 45 p.n.e. przez Juliusza Cezara. Był to pierwszy powszechnie stosowany kalendarz słoneczny, którego główną innowacją było wprowadzenie regularnych lat przestępnych, zapewniających średnią długość roku wynoszącą 365,25 dni.

Budowa kalendarza

Rok zwykły – 365 dni podzielonych na 12 miesięcy.
Rok przestępny – co czwarty rok dodawany jest dodatkowy dzień w lutym (29‑go lutego), co daje 366 dni.
Średnia długość roku kalendarzowego: 365 + 1/4 = 365,25 dni.

Reguły przestępne

W kalendarzu juliańskim każdy rok podzielny przez 4 jest rokiem przestępnym, bez wyjątków. Nie ma dodatkowych reguł eliminujących lata przestępne, co odróżnia go od późniejszego kalendarza gregoriańskiego.

Historia i rozwój

Po wprowadzeniu kalendarz juliański szybko rozprzestrzenił się w całym Imperium Rzymskim i w późniejszych państwach chrześcijańskich. Jego zastosowanie utrzymywało się w Europie aż do XVI wieku, kiedy to papież Grzegorz XIII w 1582 roku wprowadził reformę, dając początek kalendarzowi gregoriańskiemu, mającą na celu skorygowanie błędnego przeciągnięcia roku astronomicznego o 11 minut i 14 sekund rocznie.

Obecne użycie

Mimo że w większości świata dominuje kalendarz gregoriański, kalendarz juliański jest nadal używany:

przez niektóre Kościoły ortodoksyjne (np. Cerkiew rosyjska, Cerkiew grecka) do wyznaczania dat świąt liturgicznych, w tym Wielkanocy;
w niektórych tradycyjnych społecznościach i systemach astrologicznych;
w badaniach historycznych i archeologicznych, gdzie datowanie zdarzeń przed reformą gregoriańską wymaga konwersji z kalendarza juliańskiego.

Różnice względem kalendarza gregoriańskiego

Cecha	Kalendarz juliański	Kalendarz gregoriański
Średnia długość roku	365,25 dni	365,2425 dni
Lata przestępne	Każdy rok podzielny przez 4	Rok podzielny przez 4, z wyjątkiem lat podzielnych przez 100, chyba że podzielne przez 400
Różnica w datach (od 1582)	10 dni w 1582 r., rośnie o jeden dzień co 100 lat (do 13 dni w XXI wieku)	Brak różnicy – kalendarz bieżący

Obliczenia i konwersje

Do przekształcenia dat z kalendarza juliańskiego na gregoriański (i odwrotnie) stosuje się algorytm oparty na tzw. Julian Day Number (Rok Juliowski – JD). Liczba JD jest liczbą kolejnych dni od 1 stycznia 4713 p.n.e. (w kalendarzu juliańskim) i umożliwia precyzyjne przeliczenia dat w różnych systemach kalendarzowych.